Değerleme Metodları

Yatırımlar ile karlar arasındaki ilişki ve etkilerin kolaylıkla ve açıkça görülebilmesi için dokümante edilmeleri gerekir. Bu Yatırım/Kazanç Değerlemesi (YKD) ile mümkündür ;

1. Bugünkü operasyonel harcamalar
2. Yapılması düşünülen operasyonel harcamalar
3. Kazanç-Kayıp (1-2)
4. Düşünülen geliştirme yatırımları
5. Nakit Akışı
6. Finansal değerlendirme
7. Kar yapısı (Elle tutulur, görülemeyen, belirsiz)

Sonuç, ayrıntılı bilgi dağarcığı sayesinde rasyonel ve ölçülebilir iş kararlarının alınabilmesidir.

Yatırımın Geri Dönüşü

Sermayenin, beklenen ortalama yıllık kazancının yüzdesel ifadesidir. Kar, girdilerin amortismanlar ve harcamalar düşüldükten sonra ve vergiden önceki halidir.

ROI = (Ortalama Yıllık Net Gelir / Yatırım Tutarı) x 100

Örneğin; Yatırım 20 Milyar, Amortisman Hariç 40 Milyar, 5 yıllık beklenen gelir Amortisman Dahil (%100) 20 Milyar, Net 20 Milyar

Ortalama yıllık net gelir 20 / 5 = 4 Milyar

(4 / 20) x 100 = %20 yıl

Sonuç, yatırımın %20’si geri dönecektir.

Geri Ödeme Dönemi

Yapılan yatırımın geri dönüş süresidir. Harcamaların üstündeki gelirler amortisman ve vergi hariç düşünülür.

Örneğin, Yatırım 20 Milyar, Yıllık tahmini gelir 8 Milyar/yıl (Amort ve vergi hariç)

Yatırımın geri dönüş süresi 20 / 8 = 2.5 yıl

Problemler

Yukarıda açıklanan yöntemler çok basit olduklarından ve yeterince açık olmadıklarından çeşitli problemler ortaya çıkar. Çünkü bugünkü 1 TL’nin satın alma gücü bir sonraki günün 1 TL’sinden farklıdır. (enflasyonist etki)

Ama yukarıdaki metodlar kısa dönemli düşünülerek tekrarlandığında çeşitli faydalar sağlar;

•  Tüm dönemsel karlılık
• Yatırıma sağlanan ödenek ve gelirler
• Amortisman
• 1 TL’nin düşüş değeri
• Diğer projelerle aynı temelde karşılaştırma imkanı sağlar.

İskonto yaklaşımına ihtiyaç duyulur.

İskontolama

Kazancın zaman içinde bugünkü değere indirgenmesidir. Bugünkü TL yarınkinden daha değerlidir. Gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değeridir.

1 / (1+I)n olarak hesaplanır. Burada;

I: faiz oranı
n: yıl sayısı

Marjinal oran; p

n projeyi finanse edecek fonları borçlanmasıyla ödenecek olan oran faiz oranı yada
n yatırıma değilde bankaya yatırılsaydı gelecek faiz oranı

Bu oran, banka oranlarından yaklaşık %1-%4 fazla olacaktır ve firma muhasebecileri tarafından kabuledilebilir bir oran olacaktır. Marjinal oranlar firmadan firmaya %1-2 değişiklik göstermektedir.

İskonto hesabı “bugünkü değer” gelecekteki elde edilecek parayı bugünkü alım gücünde görebilmemizi sağlar.

Eğer tüm yatırım toplamları ve tüm iskontolanmış bugünkü değerler sistem süresince elde edilebilirse buna “net bugünkü değer” adı verilir. Bu ise projeleri karşılaştırarak en yüksek “net bugünkü değer” sağlayanı seçmemizi sağlar.

İç Geri Dönüş Oranı (Interval Rate of Return (IRR) )

Bilinen net bugünkü değereden marjinal oaranına ulaşılmayı amaçlayan, iskontolama metodlarının daha geniş bir uygulamasıdır.

IRR = Yatırımın onun hayatı sonunda geri ödemeyi sağlayacak orandır. Yani bu marjinal oran, net bugünkü değeri  sıfırlayan değerdir.

İç değerleme olarak da bilinen matematiksel yöntemle bulunur.

IRR= N1 + ( (P1 x N2) / (P1 + P2) )

Bu eşitlikte;

N1 = Pozitif bugünkü değer (NBD) veren marjinal oran
P1 = Pozitif NBD
N2 = Marjinal oranlar arasındaki fark
P2 = Negatif NBD (Pozitif NBD’ye eklerken işareti dikkate almayın)

Özetle, Proje Yöneticisi’nin sorumlulukları;

1. Stratejiyi belirleme ; Yüksek dönüşü olan projeyi seçme
2. Proje Başlangıcı; Finasal kontrol mekanizması kurulmalı
3. Aşama sonu gözden geçirmeleri; yüksek riskli projelerde işlerin yolunda gittiğini garanti altına almak
4. Alternatiflerin seçimi; finansal karşılaştırma ile seçilenin en iyi yol olduğunu ortaya koymak
5. Son gözden geçirme; Amaçlara ulaşıldımı/başarıldı mı yapılması

ekleyen Gökhan Çıngay