İşin bizzat kendisinin motive edici olması, işin özelliklerinin, insanın doğasına uygun olması ile gerçekleşebilir. Bunun için öncelikle de işin özelliklerinin, insanın sosyal bir varlık olduğunu ve yaratıcılığının bulunduğunu kabul eden bir yaklaşımla belirlenmiş olması gerekmektedir. Bu yüzden insanı, üretim organizasyonunun bir girdisi, makinaların bir parçası gibi gören bir zihniyet sonucunda ortaya çıkan iş özellikleri, insanın doğasına aykırıdır.

Kişinin motive edilebilmesi için, işin özelliklerinin insan doğasına uyumlaştırılması gerekmektedir. Bunun için kullanılan başlıca yöntemler iş zenginleştirme (Job Enrichment) ve yetkelendirme (empowerment) olarak karşımıza çıkıyor… İlkinde çalışanın yaptığı işler çeşitlendirilerek rutin işler (ki kişinin doğasına aykırı) nedeniyle kişinin kendisini makina gibi hissetmemesi sağlanıyor… Tabii her durumda bir miktar rutin iş olabilir ama bunu mümkün olduğunca düşük düzeyde tutmak gerek… Yetkelendirmede ise kişinin işiyle ilgili konularda karar alabilmesi, inisiyatif kullanabilmesi, bununla birlikte yaptığı işin sorumluluğunu da alması hedefleniyor ki bu insanın doğasına uygun…

Matriks organizasyon, daha çok proje tipi çalışmalarda ortaya çıkıyor… Burada fonksiyonel ve idari süreçler, klasik hiyerarşik organizasyon yapısına göre farklı bir şekilde yapılanmış durumda… Proje tipi çalışma, zaten çok fazla rutin çalışmaya imkan vermiyor… Diğer yandan matriks organizasyonda çalışanlar farklı konularda farklı kişilere bağlı olarak çalışıyor ve çalışma genellikle ekip çalışması şeklinde yürütülüyor… Her iki durum da, en azından teorik olarak hiyerarşik organizasyon yapısına ve kitle üretimindeki sürekli işlere göre işin motive edici olmasi açısından önemli avantajlar sağlıyor.

Bununla birlikte proje tipi çalışma ve matriks organizasyon da bazı yeni sorunlara yol açabiliyor… Özellikle istikrarlı kişilik tiplemesindeki çalışanlar, işin sürekli olamayacağından kaygı duyabiliyor… Yine aynı  tipteki kişiler, birden fazla yönetici ile muhatap olmak istemeyebiliyor…

Diğer yandan proje süresince ve matriks organizasyon yapısında bile, işler rutin ve kişilere yetki verilmeden yaptırılıyor olabilir. Bu çalışma ve organizasyon şekli sürekli ve hiyerarşik çalışma şekline göre daha avantajlı olsa bile, yine de işin insancıllastırılması için uygun yöntemlerin kullanılmasına gerek var.

Sonuç olarak, motivasyon araçlarından hiçbiri, tüm organizasyonlar ve tüm çalışanlar için geçerli değildir ve mutlaka çalışanların kişilik ve beklentileri dikkate alınmalıdır. Yani çözümler bütünsel değil, bireysel olmalıdır…
 

Kaynak : www.mcozden.com

ekleyen Gökhan Çıngay \\ tags: insan doğası, kişisel gelişim, Motive